Centraal staat de vraag of een negatieve reservering voor vakantiebijslag uit een maand met arbeidsinkomen mag worden gesaldeerd met positieve reserveringen uit andere maanden waarin volledig recht op algemene bijstand bestond.
De nieuwe reserveringssystematiek
Artikel 7e Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ bepaalt dat het college maandelijks de vakantiebijslag berekent over de toepasselijke bijstandsnorm. Vervolgens wordt daarop het vakantiegeld dat hoort bij het te verrekenen inkomen in mindering gebracht.
Is de vakantiebijslag over de bijstandsnorm hoger dan die over het inkomen, dan ontstaat een positieve reservering. Is de vakantiebijslag over het inkomen hoger, dan ontstaat een negatieve reservering. Deze maandelijkse uitkomsten worden gedurende de opbouwperiode bij elkaar opgeteld. Uiteindelijk resteert één saldo dat wordt uitbetaald. Indien het eindsaldo negatief is, wordt dit op nul vastgesteld en vindt geen terugvordering plaats.
Het juridische kader
De Participatiewet is gebaseerd op het uitgangspunt dat het recht op algemene bijstand per kalendermaand wordt vastgesteld. Dit volgt uit artikel 45 Participatiewet. Artikel 19 bepaalt dat algemene bijstand het verschil vormt tussen de toepasselijke norm en het in aanmerking te nemen inkomen.
Deze bepalingen drukken het zogenoemde maandbeginsel uit. Per maand wordt beoordeeld welk inkomen beschikbaar is en in hoeverre aanspraak bestaat op aanvullende bijstand. De financiële positie in een andere maand is daarbij in beginsel niet bepalend.
Tegen deze achtergrond rijst de vraag hoe de salderingsmethodiek van artikel 7e zich verhoudt tot deze wettelijke systematiek.
Praktische gevolgen van saldering
Situatie 1: eerst volledige bijstand, daarna arbeid
Een belanghebbende ontvangt gedurende de eerste maanden van het kalenderjaar volledige algemene bijstand. Over deze maanden wordt vakantiebijslag opgebouwd over de volledige toepasselijke norm.
Vervolgens aanvaardt de belanghebbende arbeid. Het vakantiegeld dat over het loon wordt opgebouwd is hoger dan de vakantiebijslag die behoort bij de aanvullende bijstand, waardoor negatieve reserveringen ontstaan.
Een voorbeeld met fictieve bedragen maakt dit zichtbaar. Stel dat de belanghebbende van januari tot en met maart volledige bijstand ontvangt en van april tot en met juni deeltijdwerk heeft.
Zonder saldering zou de belanghebbende over de drie maanden met volledige bijstand € 210 aan vakantiebijslag ontvangen. Door saldering is dat € 60. De inkomsten uit april tot en met juni verminderen dus de aanspraak die in januari tot en met maart is ontstaan.
Wanneer deze negatieve reserveringen worden verrekend met de eerder opgebouwde positieve reserveringen, leidt dit ertoe dat uiteindelijk minder vakantiebijslag wordt uitbetaald dan overeenkomt met de maanden waarin volledig recht op bijstand bestond.
Het effect van het arbeidsinkomen werkt daardoor terug op aanspraken die reeds in eerdere maanden zijn opgebouwd.
Situatie 2: eerst arbeid, daarna volledige bijstand
Het omgekeerde scenario is eveneens denkbaar. Een belanghebbende werkt gedurende een aantal maanden en bouwt negatieve reserveringen op. Vervolgens eindigt het dienstverband en ontstaat weer volledig recht op algemene bijstand.
Over deze latere maanden wordt vakantiebijslag opgebouwd over de volledige bijstandsnorm. Door saldering worden deze positieve reserveringen echter eerst gebruikt om de eerder ontstane negatieve reserveringen weg te werken. Ook in deze situatie vermindert inkomen uit een eerdere periode de aanspraken die zijn ontstaan tijdens een periode van volledige bijstandsafhankelijkheid.
Ook hier maakt een voorbeeld met fictieve bedragen het effect zichtbaar. Stel dat de belanghebbende van januari tot en met maart deeltijdwerk heeft en van april tot en met juni volledige bijstand ontvangt.
Zonder saldering zou de belanghebbende over de drie maanden met volledige bijstand € 210 aan vakantiebijslag ontvangen. Door saldering is dat € 60. De negatieve reserveringen uit januari tot en met maart verminderen dus de aanspraak die in april tot en met juni is ontstaan.
Dat een negatief eindsaldo op nul wordt vastgesteld, voorkomt weliswaar een terugvordering, maar neemt deze juridische spanning niet weg.
Juridische beoordeling
De voorbeelden laten zien dat de regeling twee dingen scheidt. Het recht op bijstand wordt per maand vastgesteld. De vakantiebijslag wordt pas aan het einde van de opbouwperiode definitief vastgesteld.
De tekst van artikel 7e biedt onmiskenbaar ruimte voor saldering gedurende de gehele opbouwperiode. De regeling schrijft immers voor dat de maandelijkse resultaten worden opgeteld tot één eindsaldo. Vanuit grammaticale interpretatie is een integrale saldering daarom verdedigbaar.
Tegelijkertijd kan worden betwijfeld of deze uitkomst geheel aansluit bij de systematiek van de Participatiewet. Het maandbeginsel brengt mee dat het recht op bijstand en de invloed van inkomen per kalendermaand worden beoordeeld. Een negatieve reservering die ontstaat in een maand met arbeidsinkomen kan door saldering echter leiden tot een vermindering van vakantiebijslag die is opgebouwd in een andere maand waarin volledig recht op bijstand bestond.
Daardoor wordt de financiële uitkomst van afzonderlijke maanden niet langer uitsluitend bepaald door de omstandigheden van die maand. De gevolgen van inkomen uit arbeid strekken zich uit tot andere perioden waarin dat inkomen geen rol speelde bij de vaststelling van het recht op algemene bijstand.
Dat een negatief eindsaldo op nul wordt vastgesteld, voorkomt weliswaar een terugvordering, maar neemt deze juridische spanning niet weg. De belanghebbende kan immers alsnog minder vakantiebijslag ontvangen dan overeenkomt met de maanden waarin volledig recht op bijstand bestond.
Conclusie
De reserveringssystematiek van artikel 7e van de Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ biedt een wettelijke grondslag voor het salderen van positieve en negatieve reserveringen voor vakantiebijslag gedurende een opbouwperiode. Vanuit de tekst van de regeling is die benadering verdedigbaar.
Daar staat tegenover dat de Participatiewet uitgaat van een maandelijkse beoordeling van inkomen en bijstandsrecht. Een onbeperkte saldering kan ertoe leiden dat negatieve reserveringen uit maanden met arbeidsinkomen de vakantiebijslag verminderen die is opgebouwd in maanden waarin volledig recht op bijstand bestond. Daarmee ontstaat spanning met het maandbeginsel zoals dat in de Participatiewet besloten ligt.
De huidige regelgeving biedt ruimte voor saldering. Artikel 7e schrijft die methode voor. Artikel 19 Participatiewet is daar op zichzelf niet mee in strijd. Wel blijft twijfel mogelijk over de verhouding met het maandbeginsel. Het is echter de vraag of het juridisch standhoudt om in afwijking van artikel 7e de saldering per maand op nul te zetten. De wetgever kan hier meer rechtszekerheid bieden. Dat kan door in de regeling te bepalen dat een negatieve reservering op maandbasis op nul wordt gezet. Voor het eindsaldo over de opbouwperiode is dit nu al zo geregeld.
Veelgestelde vragen die dit opiniestuk beantwoordt
Het college berekent elke maand de vakantiebijslag over de toepasselijke bijstandsnorm. Daarop brengt het de vakantiebijslag in mindering die hoort bij het verrekende inkomen. Is het verschil positief, dan ontstaat een positieve reservering. Is het negatief, dan ontstaat een negatieve reservering. Uitvoerders moeten dit dus per maand vastleggen, omdat de uitkomsten later bij elkaar worden opgeteld.
Juridische basis
Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ, art. 7e – wetten.nl
Participatiewet, art. 32, vijfde lid (delegatiegrondslag) – wetten.nl
Ja. De regeling schrijft voor dat de maandelijkse uitkomsten over de opbouwperiode worden opgeteld tot één eindsaldo. Die saldering heeft een wettelijke grondslag. In de uitvoering betekent dit dat arbeidsinkomen in de ene maand de vakantiebijslag kan verlagen die in een andere maand is opgebouwd. De opinie plaatst hier wel een kanttekening bij, die in vraag 4 terugkomt.
Juridische basis
- Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ, art. 7e – wetten.nl
Nee, niet voor het eindsaldo. Het maakt niet uit of eerst bijstand en daarna werk plaatsvindt, of andersom. De negatieve en positieve reserveringen worden verrekend, dus het resultaat is gelijk. Alleen de richting waarin het inkomen terugwerkt verschilt: naar eerder opgebouwde of naar later opgebouwde aanspraken.
Juridische basis
Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ, art. 7e — wetten.nl
Het recht op algemene bijstand wordt per kalendermaand vastgesteld. Saldering zorgt ervoor dat inkomen uit de ene maand doorwerkt in de vakantiebijslag van een andere maand. Dat geeft juridische spanning, maar artikel 7e is niet strijdig met artikel 19 Participatiewet. Zolang de regeling ongewijzigd is, is het college gebonden aan de voorgeschreven methode. Per maand op nul zetten is een afwijking van die regeling. Of dat juridisch standhoudt, is volgens de opinie twijfelachtig. Een aanpassing van de regeling door de wetgever zou meer rechtszekerheid bieden.
Juridische basis
Participatiewet, art. 19 (bijstand als verschil tussen norm en inkomen) – wetten.nl
Participatiewet, art. 45 (vaststelling per kalendermaand) – wetten.nl
Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ, art. 7e – wetten.nl
Een negatief eindsaldo wordt op nul gesteld. Er wordt dan geen vakantiebijslag uitbetaald, maar er volgt ook geen terugvordering. Dit is praktisch voor de uitvoering. Het neemt wel niet weg dat de belanghebbende minder kan ontvangen dan de maanden met volledige bijstand rechtvaardigen.
Juridische basis
Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ, art. 7e – wetten.nl
Participatiewet, art. 58 (terugvordering van bijstand) – wetten.nl