Gemeenten zien netcongestie, naast stikstof, uitgroeien tot een belangrijke belemmering voor woningbouw en economische ontwikkeling. In delen van het land dreigt de bouw al op korte termijn stil te vallen. Overheden werken samen aan oplossingen, maar aanvullende maatregelen zijn dringend nodig.
Opgaven verder onder druk
Gemeenten trekken aan de bel: in veel regio’s worden de grenzen van het net bereikt en dreigen aansluitstops, waardoor woningbouw, bedrijven en duurzame initiatieven vertraging oplopen of zelfs jaren stilvallen. Dit zet de maatschappelijke opgaven, die al onder druk staan door onder meer stikstof en financiële beperkingen, verder onder spanning.
Oplossingen in de maak
Gemeenten zijn bereid om hun verantwoordelijkheid te nemen en actief bij te dragen aan oplossingen. Naast uitbreiding van het elektriciteitsnet zien wij kansen in slimmer gebruik van bestaande capaciteit, bijvoorbeeld via opslag, netbewust bouwen en gedragsverandering.
De VNG werkt samen met het rijk, provincies en andere partijen aan een nieuwe werkwijze: ‘eerder aanvragen in het planproces’. Hiermee kunnen gemeenten al in een vroeg stadium transportcapaciteit reserveren voor woningbouw en voorzieningen. Dit geeft meer duidelijkheid over de haalbaarheid van plannen, maar vraagt ook een nieuwe rol van gemeenten. Waar eerder ontwikkelaars verantwoordelijk waren, moeten gemeenten nu zelf capaciteit contracteren. Dat maakt het noodzakelijk dat het proces eenvoudig, uitvoerbaar en juridisch en financieel goed geborgd is.
Rijksinterventies noodzakelijk
Om de nieuwe rol van gemeenten als aanvrager van netcapaciteit mogelijk te maken, is ondersteuning vanuit het rijk cruciaal. Daarom vraagt de VNG aan het kabinet:
- Maak de impact van netcongestie op woningen, economie (met name het mkb) en verduurzaming uiterlijk 1 oktober landelijk inzichtelijk
- Geef per gemeente inzicht in gebruik en beschikbare ruimte op het elektriciteitsnet
- Zet naast netverzwaring vol in op beter benutten van bestaande capaciteit, zoals netbewust bouwen, opslag, collectieve warmte, gedifferentieerde nettarieven, netbewust laden en gedragsbeïnvloeding
- Ontwikkel duidelijke spelregels, passende contractvormen en financiële kaders voor een toekomstbestendig en netbewust energiesysteem
- Ondersteun gemeenten bij de invoering van de nieuwe werkwijze, inclusief het afdekken van financiële en juridische risico’s en het voorkomen van een ongelijk speelveld tussen groot- en kleinverbruikers (van 1 juli tot 1 oktober)
- Verleng de huidige werkwijze met gereserveerde capaciteit voor kleinverbruik
- Accepteer toegekende rijkssubsidies en vastgestelde woningbouwplannen (met aantallen, typen, planning en locatie) als voldoende onderbouwing voor ‘maatschappelijke prioriteit’
Met gerichte interventies kan het rijk samen met gemeenten en netbeheerders voorkomen dat cruciale maatschappelijke ontwikkelingen verder vertragen.